الصبر من المفاهیم القرآنیة التی تکرر ذکرها فی الآیات الکریمة (فی 93 آیة بمعدل 103 مرة). وتشیر هذه الکثافة فی التکرار إلی أهمیة هذا المفهوم الذی طُرح، فی الأغلب، من زاویة أخلاقیة، بید أنّ التنبیهات المکرّرة فی القرآن تثیر سؤالًا حول إمکانیة التعاطی مع مفهوم الصبر من زاویة الحوکمة فی أبعادها الإداریة والاجتماعیة والسیاسیة. تسعی هذه الورقة إلی تقدیم قراءة لمفهوم «الصبر» فی القرآن من منظور الحوکمة الإسلامیة عبر رؤیة استقرائیة، ووفقًا لنموذج السیاسة ثلاثی المراحل (التدوین، التنفیذ، والتقییم)، وبالاستعانة بدراسة مکتبیة وتحلیل لفحوی الآیات القرآنیة التی تتناول موضوع "الصبر" ومراحل نزول الآیات ذات الصلة والنقاط المطروحة فی التفاسیر الشیعیة. فی الحقیقة، تستخرج الورقة الحالیة بأسلوب تحلیلی النتائج السیاسیة لمفهوم "الصبر" فی القرآن من نافذة الحوکمة الإسلامیة، وقد بلغت هذه النتائج من خلال دراسة الآیات التی تحتوی علی کلمة "صبر" أو اشتقاقاتها،  159 ثیمة أساسیة، و62 ثیمة منظِّمة، و11 ثیمة شاملة. فی الختام، صنّفت الثیمات الشاملة ضمن المراحل الثلاث "التدوین"، "التنفیذ"، و"التقییم" استنادًا إلی نموذج السیاسة ثلاثی المراحل.

إنّ أحد الأهداف الرئیسیة لنقد النصوص القدیمة التی تعتبر أساسًا فی دراسات النصوص القدیمة الموجودة بین الأدیان و المذاهب هو العثور على المؤلف وصاحب النص. ویعتبر "نهج البلاغة" الکتاب الذی طالما کانت هویته التاریخیة مصدر النقد الشیعی والسنی. یتطرق هذا البحث إلى النقد المنهجی لهذا النص. نظرًا لخصائصه الممیزة، فإن منهج نقد نص "نهج البلاغة" یمکن تحقیقه على ثلاث مراحل: نقد الصیاغة والروایة، نقد الموارد والإسناد ونقد الأسلوب؛ ولا یمکن الحصول على نتائج صحیحة وواقعیة لنقد النص إلا من خلال هذه المراحل الثلاث. فیما یتعلق بالخطب التوحیدیة، وعلى الرغم من أن کل مرحلة من مراحل نقد النص لها انجاز مختلف بشکل مستقل، إلا أن المراحل الکلیة تشیر إلى انتساب ما سبق ذکره من الخطب إلى الإمام علی (ع) إن إزالة الأضرار، مثل النظرة أحادیة المرحلة، والنقد غیر العقلانی، وتکرار الادعاءات السابقة، وتجاهل إمکانات المعنى ، وتقلیص النقد التاریخی إلى النقد التقلیدی، سیساعد فی تقدُّم الطریقة الصحیحة لنقد نص نهج البلاغة وإثرائه. یحاول هذا البحث تقدیم قالب مناسب وشامل للنقد التاریخی لنص نهج البلاغة.

چکیده فارسی:حدیث پژوهی در ترکیه از آغاز دوره جمهوریت تا کنون (19242010م) با سه دوره متمایز از هم، روندی تدریجی تکاملی را پشت سر نهاده و امروزه مطالعات علوم و معارف حدیث در دانشگاه های الهیات ترکیه به یک رشته علمی و تخصصی تبدیل شده است. بررسی تاریخچه حدیث پژوهی در ترکیه، زمینه های رشد، آثار، کاستی ها و امتیازات پژوهش های حدیثی در سده اخیر تاریخ سیاسی حیات ترکیه محور اصلی این مقاله حاضر است که با روشی توصیفی استنادی به تبیین شاخصه های اصلی حدیث پژوهی در دوره جمهوریت ترکیه پرداخته و آثار برتر حدیثی هر دوره را شناسانده است. چکیده عربی:الخلاصة: مرت الأبحاث الحدیثیة فی ترکیة منذ العصر الجمهوری و حتی الآن (1924 - 2010 م) بثلاث مراحل تکاملیة مختلفة، حتی تحولت الابحاث و المعارف الحدیثیة فی جامعات ترکیا الی أحد الفروع العلمیة التخصصیة.دراسة تاریخ الأبحاث الحدیثیة فی ترکیة، أرضیات التطور، الآثار، نقاط القوة و الضعف فی الأبحاث الحدیثیة فی القرن الأخیر، التاریخ السیاسی لترکیة، هی المحاور الرئیسیة لهذا المقال والذی سیکون بشکل و صفی موثق، و سیبین المعالم الرئیسیة للأبحاث الحدیثیة فی العصر الجمهوری لترکیة، و أبرز الکتب الحدیثیة التی ترکها لنا.

چکیده فارسی:مدینه النبی جامع ارکان مادی و معنوی یک شهر اسلامی است. شهری که فرایند سیر و تحول قریه به مدینه را در قالب حیات شهری پیامبر (ص) تجربه کرده و نمایان ساخته است. هرچند طرح شهری مدینه النبی در راه اجرای کامل پس از رحلت آن حضرت متوقف ماند. لکن با کمک علم تاریخ قابل بازسازی و تجسم بخشی است. حیات شهری پیامبر اسلام (ص) پنج مرحله مجزا را طی کرد: مکه او را راند و حیات شهری مکی او را سلبا سامان داد. یثرب او را خواند و شرایطی که اجابت او را به دنبال داشت، حیات شهری دارالهجره را شکل داد. طیبه ـ مدینه الرسول ـ مدینه النبی، سه مرحله دیگر از حیات شهری پیامبر (ص) است. این مقاله سعی در تبیین ویژگی های هریک از مراحل مذکور و فرایند تحول آن را دارد تا روشن گردد حیات شهری پیامبر (ص) برای وصول به تحقق تمدن اسلامی چه مراحلی را طی کرده و در عرصه های پنج گانه فوق، طرح واره جهان شهر آرمانی اسلام را چگونه کامل کرده است که حاصل آن نه صدها شهر تاسیسی و توسعه ای طی چهار قرن پس از رحلت آن حضرت، بلکه طرح واره ای بود که در بستر تاریخ در انتظار اجرای کامل باقی ماند. چکیده عربی:مدینة النبی (ص) تعد مجمع للارکان و الاقسام المادیة و المعنویة لمدینه اسلامیة. الا ان تبادرا لا ینصب نحو المدن الایله للتوسع و التاسیسیه فی عصر الحضارة الاسلامیة، بل معطوفه علی مدینه جربت مسار الحرکة و التطور من القریة الی المدینه فی اطار حیاة النبی (ص) المدنیة و ابدته جلیا. صحیح ان المشروع المدنی لمدینة النبی (ص) فی طریق تنفیذه بالکامل قد ظل متوقفا بعد رحیل النبی (ص)، الا انه بمساعدة علم التاریخ یمکن اعاده بناءه و تجسیده. طوی حیاة نبی الاسلام (ص) المدنیة خمسة مراحل منفصله. طردته مکه و رتبت حیاته الشهریة بمکه سلبا و دعته یثرب و الظروف التی دعت الی اجابته بلورت الحیاة المدنیة لدار الهجرة. طیبه ـ مدینة الرسول ـ مدینه النبی (ص) تشکل المراحل الثلاث الاخری لحیاة النبی (ص) المدنیة. هذا المقال یسعی لتبیین خصائص و میزات کل مرحله من المراحل المذکورة و مراحل تطورها کی تتضح الحیاة المدنیة للنبی (ص) وصولا لتحقیق الحضارة الاسلامیة و المراحل التی طواها و کیف اکمل المراحل الخمسة المذکورة اعلاه، و مشروع المدینه العالمیة الاسلامیة المنشودة حیث ان حصیلته لیس مئات المدن التاسیسیة و التوسعیه خلال اربعه قرون بعد از وفاه النبی (ص). بل مشروع ظل فی مضمار التاریخ منتظرا لتنفیذه بالکامل.

چکیده فارسی:با این که اشتمال قرآن کریم بر آیات محکم و متشابه، نص صریح قرآن در آیه هفتم سوره آل عمران است، با این حال، هنوز برخی از زوایای این بحث در پرده ابهام قرار دارد. به طور کلی، یکی از مشکلاتی که در تفسیر مفاهیم و مصادیق واژه ها و اصطلاحات قرآن و هر متن تاریخی دیگر به وجود می آید، تغییر معانی اصطلاحی واژه ها در گذر زمان و در نهایت، خلط و در هم تنیدن معانی مختلف یک اصطلاح است. در هر زبانی اصطلاحات دچار تغییر در معانی می شوند و در هر زمان چه بسا معانی جدیدی به برخی واژه ها تزریق می شود که با معنا یا معانی قبلی قدری متفاوت می شود. به نظر می رسد که اصطلاح دوگانه «محکم و متشابه» نیز در زمره همین اصطلاحات است.این مقاله در صدد است تا بین آنچه که در احادیث و آثار در تبیین معنا و مصداق محکم و متشابه آمده، با آنچه که متقدمان و متاخران و معاصران در این باره گفته اند، مقایسه ای انجام دهد و آن گاه، با توجه به فضا و سیاق آیه هفتم سوره آل عمران به داوری بنشیند که این اصطلاحات در گذر از دو دوره «اثر» و «رای» تا چه اندازه از اصطلاح اولیه قرآنی خود دور شده اند.به نظر نویسندگان مقاله، دو قرآن پژوه بزرگ معاصر، علامه محمد حسین طباطبایی و آیه اله محمد هادی معرفت با نقد اصطلاح محکم و متشابه نزد اصولیان و مفسران پیشین، با تبیینی نسبتا جدید از محکم و متشابه، به اصطلاح قرآنی نزدیک تر شده اند و نیز آنچه در احادیث و آثار آمده، گرچه تا حدودی قرین اضطراب و تشویش است، اما به اصطلاح قرآنی نزدیک تر است تا آنچه که ابتدا در اصطلاح اصولیان و سپس مفسران و دانشمندان علوم قرآنی رایج شده است. چکیده عربی:یحاول المقال الحاضر إجراء مقایسة بین ما ورد فی الأحادیث والآثار فی خصوص معنی المحکم و المتشابه ومصادیقهما، و بین ما قاله المتقدمون و المتأخرون و المعاصرون فی هذا المجال، و بلحاظ أجواء و سیاق الآیة السابعة من سورة آل عمران المبارکة نجلس علی طاولة التحکیم لنری مقدار ما ابتعدت به هذه الاصطلاحات عن معناها الأولی والقرآنی عند عبورها من مرحلتی «الأثر» و «الرأی».الذی یراه کتّاب المقال هو أن الباحثین القرآنیین الکبیرین فی العصر الحاضر و هما العلامة الطباطبائی و آیة الله محمد هادی معرفة ومن خلال نقدهما لاصطلاح المحکم و المتشابه عند الأصولیین و قدماء المفسرین، استعرضا معنی جدید نسبیا للمحکم و المتشابه، و هذا المعنی أقرب للاصطلاح القرآنی. کما أن ما جاء فی الأحادیث و الآثار – و إن کان فیه نوع من التشویش و الاضطراب - هو أقرب للاصطلاح القرآنی من الاصطلاح الرائج بین الأصولیین و المفسرین و علماء علوم القرآن.

چکیده فارسی:تحلیل هندسه معرفتی ابن عربی، در محورهای متعددی از قبیل: تبیین نظریه تفسیر محی الدین، آرای عرفانی، آرای فلسفی، علوم قرانی، آرای فقهی، مبانی انسان شناسی و غیره کاربرد فراوان دارد. این تحقیق درصدد بررسی دیدگاه های معرفت شناسی ابن عربی در سه محور شریعت، شهود و عقل است. او شریعت را رکن رکین و ملاک صحت وسقم هر معرفتی می داند. از دیدگاه او کشف، یکی از منابع معرفتی است که در شرایط خاص و در محورهای متعدد مورد استفاده قرار می گیرد. در تبیین مبانی هستی شناسی، مبانی انسان شناسی، معانی حروف، کلمات و جملات قرانی می توان از کشف بهره برد. او از عقل به عنوان ابزار معرفتی در فهم آیات الهی و جهت درک مبانی هستی شناسی استفاده می کند؛ تا جایی که اگر عقل دارای مواد صحیح و صورت های صحیح ادراکی باشد و در مرز خویش یعنی ادراکات طور عقل باشد، قابل اعتماد است و در ماورای ادارکات طور عقل دارای اعتباری نیست.   چکیده عربی:تحلیل الهندسة المعرفیة عند ابن عربی لها تطبیقات واسعة فی میادین متعددة مثل: تبیین نظریة التفسیر عند محیی الدین، و آرائه العرفانیة، و آرائه الفلسفیة، و علوم القرآن، و الآراء الفقهیة، و مبادئ معرفة الانسان، و ما شابه ذلک. و هذا البحث الذی بین أیدینا یهدف إلی شرح الآراء المعرفیة عند ابن عربی فی ثلاثة میادین و هی: الشریعة، و الشهود، و العقل. فهو یعتبر الشریعة رکنا رکینا و معیارا تقاس به صحة أو سقم کل معرفة. و الکشف فی رأیه یمثل أحد مصادر المعرفة التی یؤخذ بها فی ظروف خاصة و فی محاور متعددة. و فی تبیین مبادئ معرفة الوجود، و معرفة الانسان، و معانی حروف و کلمات وجمل القرآن یمکن اعتماد الکشف فی ذلک. کما یمکن التعویل علی العقل کوسیلة معرفیة فی فهم الآیات الإلهیة ولادراک مبادئ معرفة الوجود، إل الحد الذی إذا حصل العقل علی المواد الصحیحة و الصور الادراکیة الصحیحة، تکون تلک الادراکات موثوقة کما هو الحال بالنسبة إلی العقل. و أما ما یقع خارج الادراک فلا یمکن الوثوق به.

جبل عامل هو الجبل الَّذی طار صیته وذاعت شهرته فی الآفاق بواسطة النُّفوس الطَّیبة الَّتی آوت إلیه ورقدت فیه وإستشعرت وجود الله فی کیانها وجعلت من سیرة أهل البیت (ع): نبراساً لها فی حلِّها وترحالها فصقلت أرواحها بالإیمان والعلم فأعطت نتاجات فی شتی العلوم وأصبحت کتبهم مناراتٍ لضالة ذوی النُّبوغ فجبل عامل فضلا عن لم یکن مانعا لکسب الفضل لقد أصبح محطة لهجرة أبناءه لتلقی العلم والأدب لسائر الأقطار العربیة لا سیما الحوزة العلمیة فی النجف وفتح الأبواب للرُّؤی والاتِّجاهات الأدبیة والفکریة الَّتی انتشرت آنذاک تتکفل هذه الورقة البحثیة السَّرد فی طیاتها مراحل الشعر العربی المعاصر العاملی فهی الأولی فی تناول البحث للموضوع أعلاه لتلامس النُّور وفریدة فی الجِدِّ من استخراج البحوث والنُّصوص من المصادر الموثوقة فتعتمد فی دراستها علی المنهج التوصیفی-التحلیلی وفضلا عن دراسة المراحل الأدبیة لجبل عامل فهی تُقدِّمُ دراسة مُمنهجة دیموقرافیة ودینیة وأدبیة لجبل عامل وأعلامه لکی تساهم فی إثراء حلبة الأدب ولعل نقضی من الحق المفروض علینا إزاء علماءه ونتاجاتهم الأدبیة الّتی بها أناروا ظلمة اللیل الحالک عن طریق طلَّاب العلم والأدب ومن أبرز ما توصَّلنا إلیه خلال البحث بما یلی أولاً: أَنَّ الشّعر فی جبل عامل لیس بمعزل عن مواکبة العصرنة آنذاک بالنّسبة للأقطار العربیة، ثانیاً: أنَّ الشِّعر الدّینی العاملی شکل بوتقة الأدب الملتزم تجاه الأحداث، ثالثاً: لم تکن نتاجات الأدب العاملی من أجل الأدب محضاً، رابعاً: الأدب العاملی مارس شعر التفعیلة واستخدمه فی کافة الأصعدة. لذا نُسلِّط الأضواءَ خلال النقد والتحلیل للنتاجات العاملیة.

چکیده فارسی:نقطه عزیمت دیدگاه مقام معظم رهبری درباره آزادی، هستی شناسی است و با این پرسش آغاز می شود که منشا و خاستگاه آزادی چه کسی است؟ معظم له، آزادی را یک امر ضروری و در شمار حقوق طبیعی و اولیه بشری می دانند که از سوی دولت ها به شهروندان اعطا نشده است؛ بلکه نعمتی از طرف خداوند است. ایشان با تحلیل آزادی در اسلام، شرق و غرب، پس از طی سه مرحله، تعریفی از آزادی سیاسی ارائه می دهند. در مرحله اول تاکید دارند که جامعه اسلامی باید در مفهوم آزادی، مستقل از غرب و شرق بیندیشد و یک فکر تقلیدی نداشته باشد. در مرحله دوم آزادی در مکتب اسلام را به آزادی از غیر خدا تعریف می کنند. درنهایت ایشان با توجه به این دو مرحله، آزادی سیاسی را به نقش و مشارکت مردم در نظام سیاسی تعریف می کنند.   چکیده عربی:الانطولوجیا هی النقطة التی ینطلق منها سماحة قائد الثورة فی مفهوم الحریة، و هذه الانطلاقة تبدأ بالسؤال التالی: من این نشأت الحریة؟ و یری سماحته ان الحریة من الامور الضروریة و من الحقوق الطبیعیة والاولیة للأنسان التی منحها الله تعالی له و لم تعط له من قبل الحکومات والسلطات. و بعد ان یقوم بتحلیل مفهوم الحریة فی کل من الاسلام والرأسمالیة والاشتراکیة علی ثلاث مراحل یقدم تعریفا عن الحریة السیاسیة. و فی المراحل الثلاث التی یبحثها یؤکد فی المرحلة الاولی علی ان المجتمع الاسلامی یجب ان یفکر بتعریف للحریة مستقل عن المدرستین الوضعیتین اللتین اشیر الیهما. و ان یتجنب التقلید و اتباع الغیر. و فی المرحلة الثانیة، یعرف الحریة فی الاسلام بأنها التحرر من غیر الباری عزوجل، و فی المرحلة الثالثة والاخیرة، یعرف الحریة السیاسیة بدور الشعب والجماهیر و مشارکتهم فی النظام السیاسی.

چکیده فارسی:این پژوهش می کوشد با روش اسنادی-کتابخانه ای و پیمایش مراحل سه گانه توصیف، تحلیل و تبیین، واژه ذکر را در قرآن کریم مورد واکاوی قرار دهد. در این مقاله ضمن بازشناسی معنای لغوی و اصطلاحی ذکر، دیدگاه مفسران با رویکرد تاریخی درباره معانی اصطلاحی و تنصیصی ذکر، ارتباط مفهومی آن با واژه های هم نشین و جانشین مانند قرآن، صلاة، تقوا، و ...، و معانی برآمده از ارتباط سازمان یافته آن ها مورد تحلیل قرار گرفته است. سپس با استفاده از قاعده سیاق و دقت در مقتضای آیات قرآن کریم، چگونگی کاربرد ذکر در سرتاسر آیات قرآن کریم تبیین گردیده است. یکی از نتایج مهم بررسی توصیفی، آشکار شدن پیوند معناییِ عمیقِ ذکر با سایر واژه های هم حوزه در قرآن است.   چکیده عربی: مع اتساع حقل الدراسات القرآنیة فی الآونة الأخیرة و خاصة الدراسات التی تشمل الخصائص المتعلقة بحقل معرفة الکلمة مع اتجاه التفسیر الموضوعی لکن معرفة وإمعان النظر فی بعض هذه المفردات القرآنیة کثیرة الاستعمال من جدید کالذکر لها أهمیة بالغة. الدراسة الراهنة تستهدف و عبر الأسلوب الإسنادی والمکتبی و تطرق المراحل الثلاث و هی التوصیف والتحلیل والتبیین أن تعالج کلمة الذکر فی القرآن الکریم. فی المادة الراهنة إضافة إلی التعرف علی معنی الذکر اللغوی والاصطلاحی من جدید نرمی إلی مناقشة اتجاه المفسرین مع رؤیة تأریخیة حول المعانی الاصطلاحیة والتنصیصیة للذکر والصلة المفهومیة للذکر مع المصطلحات المترادفة کالقرآن والصلاة والتقوی و ... و کذلک معالجة المعانی المستخرجة من صلتها المنتظمة. ثم ضمن استخدام ضابط السیاق والتأمل فی مقتضی آیات القرآن الکریم قد بینت کیفیة استخدام کلمة الذکر فی الآی القرآنیة بأسرها. أحد الحصائل الهامة للدراسة التوصیفیة ظهور العلاقة المعنائیة العمیقة للذکر مع بقیة المفردات المشابهة له فی القرآن الکریم.

چکیده فارسی:در این مقاله، موج سوم بیداری اسلامی به مجموعه تحولاتی اطلاق شده که از اواخر سال 2010 از شمال آفریقا آغاز و به دیگر کشورهای عربی تسری یافت. وقوع انقلاب اسلامی دومین موج بیداری اسلامی محسوب می شود. موج اول بیداری اسلامی نیز به مجموعه واکنش هایی اطلاق می شود که نیمه دوم قرن هجدهم و قرن نوزدهم به ویژه پس از انقلاب صنعتی در گستره جهان اسلام علیه هجوم سیاسی فرهنگی غرب انجام شد. وقوع امواج مذکور، به مثابه یک «مساله علمی»، منتهی به این سوال شده که «چه نسبتی میان امواج سه گانه بیداری اسلامی که یک طی دوره دو سده ای رخ داده اند و نظام بین المللی سلطه وجود دارد؟» اگرچه امواج بیداری در شرایط فکری، سیاسی و اجتماعی متفاوتی رخ داده اند، اما فرضیه نویسنده این است که «امواج سه گانه بیداری اسلامی، واکنشی در مقابل «نظام بین المللی سلطه» و عوامل داخلی آنها در قلمرو جهان اسلام بوده است. چکیده عربی:فی هذا المقال، تعتبر الموجة الثالثة من الصحوة الاسلامیة هی تلک الأحداث التی ظهرت اواخر سنة 2010 وانطلقت من شمال أفریقیا والتی سرت الی بلدان عربیة اخری. وتعتبر الثورة الاسلامیة فی ایران الموجة الثانیة من الصحوة الاسلامیة. اما الموجة الاولی من الصحوة الاسلامیة فهی مجموعة ردات الفعل التی ظهرت منذ النصف الثانی من القرن الثأمن عشر والقرن التاسع عشر، خاصة بعد الثورة الصناعیة والتی ظهرت علی امتداد العالم الاسلامی فی مواجهة الهجمة السیاسیة- الثقافیة الغربیة. وقوع هذه الموجات الثلاث بمثابة «مسالة علمیة» تنتهی الی هذا التساؤل، وهو: «ما هی العلاقة بین الموجات الثلاث للصحوة الاسلامیة- والتی حصلت علی مدی قرنین من الزمن- ونظام الهیمنة الدولی؟»، ومع انه کان لکل واحدة من الموجات الثلاث للصحوة ظروفها الفکریة والسیاسیة والاجتماعیة الخاصة بها، لکن الفرض الذی یقوم علیه الکاتب هو «ان الموجات الثلاث للصحوة الاسلامیة کانت رد فعل ازاء نظام الهیمنة الدولی وعناصره الداخلیة فی العالم الاسلامی».